Öğrencilerin Akıcı Okumalarını Geliştirmenin Pratik Yolları

Yazar: Doç. Dr. Muhammet BAŞTUĞ

Özellikle ilkokul düzeyinde akıcı okumanın geliştirilmesi oldukça önemlidir. Çünkü akıcı okumada sorun yaşayan öğrenciler, okuduğunu anlamada ve okumaya karşı tutum, motivasyon ve ilgi gibi duyuşsal boyutlarda da sorun yaşamaktadır. Bundan dolayı gerek öğretmenler gerekse ebeveynler olarak öğrencilerin akıcı okuma becerilerini geliştirmeye odaklanmalıyız. Akıcı okuma hızlı okuma değildir. Akıcı okuma doğru kelime tanıma, uygun okuma hızı ve prozodik okuma becerilerinin (vurgu, tonlama, noktalamalara dikkat etme ve anlam üniteleriyle okuma gibi özellikler) aynı anda var olduğu okumadır. Bu becerilerden öncelikle doğru kelime tanıma, sonra okuma hızı, son olarak da prozodik okuma gelişir. Öğretmenler, okuma öğretiminde bu aşamalara dikkat etmelidir. Akıcı okumayı geliştirmede öğretmenlere ve ebeveynlere aşağıda bazı teknikler verilmiştir. Bu teknikler düzenli bir şekilde uygulanarak öğrencilerin akıcı okuma becerileri geliştirilebilir.

Akıcı okumayı geliştirmede kullanılabilecek bazı yararlı teknikler:

1- Model Okumalar yapınız.

Öğrencilerinize günlük 5-10 dakika uygun vurgu ve tonlamayla sesli okuma modelleri yapın. Aynı şekilde öğrencilerinizi uygun sesli okuma yapmak için teşvik edin.

2- Sesli Kitaplar kullanın.

Özellikle sınıf seviyesine uygun metinleri ya da hikâyeleri sınıf ortamında öğrencilerinize dinletin. Daha sonra öğrencilerinize metni dağıtarak aynı şekilde okumaya teşvik edin.

3-Öğrencilerin okumalarını kaydedin ve tekrar dinlettirin.

Öğrencilere okumaları ses kaydedici ya da video yardımıyla kayıt altına alınır. Öğrenci okuması bittikten sonra metin üzerinden kendi okumasını dinler ve takip eder. Böylece öğrenci kendi okuma sürecini, hatalarını görür ve tekrar düzeltme şansı bulur.

4- Sık kullanılan kelimeler (aşina olunan) üzerinde otomatik okuma çalışmaları yapın.

Özellikle okuması çok yavaş olan çocuklar için etkilidir. Çocuk çevresinde en çok duyduğu ve gördüğü; bir bakışta tanıyabildiği kelimeler üzerinde okuma çalışması yaparsa okuması daha erken otomatikleşebilir. Bunlarla ilgili kelime listeleri kullanılabilir. Ayrıca flash kartlar, kelime çarkları, kelime zarları hazırlayıp oyunlar oynatabilirsiniz.

5. Okuma tiyatroları yaptırın.

Öğrencilere bir tiyatro metni ya da canlandırmaya uygun metin hazırlayıp verin. Öğrenciler, metinlerdeki karakterlerin rollerine çalışsınlar. Ezberlemek zorunda değiller, kağıttan da okuyabilirler. Sınıfta Karakterin özelliğine uygun seslendirme yapmalarına fırsat verin. Böylece çocuklar metni daha okumaya çalışır ve bu etkinlikte eğlenir.

6- Paylaşımlı okumalar yaptırın. Öğrencileri ikili gruplara ayırın. Bu gruplarda iyi ve zayıf okuyucular eş olabilir. Birlikte cümleleri, paragrafı ya da metnin bölümleri paylaşarak sırayla okusunlar. Burada eş bir öğretmen, yetişkin ya da bir aile bireyi de olabilir.

7– Eko (Yankılayıcı) okumalar yaptırın. Öncelikle öğretmen, aile bireyi ya da iyi bir okuyucu (akran da olabilir) bir cümleyi okur. Öğrenci aynı cümleyi onun (yanındaki okuyucunun) ardından okur. Böylece öğrenci okumada bir model görür ve ona göre okumasını yönlendirir. Ayrıca okuma süreci sıkıcı olmaktan kurtulur.

8- Ahenkli okumalar yaptırın. Öğretmen ya da iyi bir okuyucu metindeki cümleleri aynı anda okur. Öğretmen ya da iyi okuyucu bazı kelimelerde durur ve öğrencinin okumaya devam etmesini bekler. Böylece öğrencinin ezbere (öğretmenin okumasını tekrar) okuması engellenir ve öğretmenin okumasını tekrar yerine kendisinin metni okuması sağlanır.

9- Tekrarlı okumalar yaptırın. Önceden hazırlanmış bir metni öğrencinin belirli bir akıcılık düzeyine gelinceye kadar tekrar tekrar okumasıdır. Burada tekrar sayısı olarak genellikle 4 kez okunması uygundur. Öğrencinin okuma hataları okuma sırasında verilebileceği gibi okuma sonrasında da verilebilir. Bizim önerimiz sonrasında verilmesidir. Böylece okuma kesintiye uğramamış olur. Ayrıca öğrencinin okuma hızı ve kelime hataları her bir okuma sonrası tutulabilir ve sonrasında öğrenciye dönüt verilir. Bu yolla öğrenci bir sonraki okumasını daha akıcı olması konusunda teşvik edilir.

See Also

10- Koro okumalar yaptırın. Öğretmen, koro okumaya uygun bir metni hazırlar. Bu metin şiir, şarkı, tekerleme ya da duygusu ve ritmi olan öyküler, masallar vb olabilir. Öğretmen, öncelikle metni model olacak şekilde sesli okur. Daha sonra öğrenciler birkaç kez koro halinde metni koro halinde okur.

11- Anlam üniteleri ile okuma konusunda pratikler yaptırın. Öğrencilerin cümledeki kelimeleri tek tek ya da ilgisiz parçalar halinde değil de bir anlam birliği içindeki yapılarla okuması konusunda çalışmalar yaptırın. Örneğin “Sarı saçlı çocuk camı kırdı” cümlesinde Sarı saçlı çocuk bir anlam birimidir ve kelime kelime okunmamalıdır. Bu kelimeler birlikte okunmalıdır.

12- Akran okumalar yaptırın. Öğrencileri sınıf içinde ikili akran grupları halinde eşleştirin. Okuyucuların birisi iyi okuyucu diğer zayıf okuyucu olacak şekilde olsun. Daha sonra birlikte okuma çalışmaları yapsınlar. Bu okumalarda eşli, eko, model, tekrarlı gibi teknikler kullanılabilir. Burada iyi okuyucu akranının okumasından sorumludur. Özellikle akranların oluşmasında arkadaşlık bağı olan çocuklar eşleştirilsin. Zaman zaman akranlar değiştirilebilir.

13- Şiir çalışmaları yaptırın. Öğrenciler için şiir gerek duygu gerekse ritim özelliğinden dolayı heyecan verici metinlerdir. Öğrencilere haftada bir dörtlük ezberletip okutmak ya da önceden çalıştığı bir şiiri sınıf ortamında okutmak onların akıcı okumasını geliştirecektir. Şiirlerin çok uzun olmamasına ve çocuğun dünyasına uygun olmasına dikkat edilmelidir.

Okuma metinleri Nasıl olmalı?

Öğrencilerin akıcı okuma çalışmalarında kullanılacak metinlerin başlangıçta kısa olmasına dikkat edilmelidir. Özellikle 50-100 kelime arası metinler uygun uzunlukta metinlerdir.  Metin türü olarak şiir, tekerleme, şarkı ve anlatı tarzı metinler tercih edilmelidir.

Öğrencilerinize yukarıdaki bilgilerden hareketle akıcı okuma çalışmaları yaptırabilirsiniz.

What's Your Reaction?
Bilgilendirici
2
İlginç
0
Mükemmel
2
View Comment (1)
  • Saygıdeğer Muhammet Baştuğ Hocam, yazınızı baştan sona büyük bir keyifle okudum..Benzer çalışmaların birçoğunu sınıfımda yapmış olmama rağmen bazı çalışmalardan esinlenerek ikinci dönemin başından itibaren sınıfımda uygulamayı düşünüyorum.. Mesleğimdeki 32 yıllık tecrübeme rağmen; insanın hayatı boyunca öğrenebilen yegane varlık olduğu bilincindeyim.. Bu düşünceden hareketle yazacağınız diğer yazıları ve tavsiye edeceğiniz örnek uygulamaları sabırsızlıkla bekleyeceğim.. Saygılarımla.. İbrahim Turan Doğa Bilim Koleji Antalya

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Scroll To Top